[Документация Yandex Cloud](../../../index.md) > [speechkit](../../index.md) > [Синтез речи](../index.md) > [Разметка текста](index.md) > Список поддерживаемых фонем в TTS

# Список поддерживаемых фонем в TTS

{% note info %}

Сервис SpeechKit предназначен для синтеза естественной речи. Разметка данных для синтеза помогает настроить произношение отдельных слов, фраз и предложений, но не предназначена для генерации отдельных звуков и тишины.

Разметка в тексте будет служить подсказкой для синтеза, а не непосредственным указанием к действию.

{% endnote %}

Использование фонем в TTS ([блок `[[ ]]`](tts-markup.md#phoneme)) поддерживается только для русского (`ru-RU`), узбекского (`uz-UZ`) и казахского (`kz-KZ`) языков.

Подробнее о [русской](https://ru.wikipedia.org/wiki/Русская_фонетика), [узбекской](https://ru.wikipedia.org/wiki/Узбекский_язык#Фонетика_и_фонология) и [казахской](https://ru.wikipedia.org/wiki/Казахский_язык#Фонетика_и_фонология) фонологии.

Смотрите [примеры](tts-markup.md#rus-examples) использования фонем.

## Список поддерживаемых фонем русского языка {#phonemes-ru}

IPA           | Описание                                                                                              | Примеры
--------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------
**Согласные**   |                                                                                                       |
`b`             | Твердая «б» (velarized voiced bilabial plosive)                                                       | **б**ублик, ко**б**ра
`bʲ`            | Мягкая «б» (palatalized voiced bilabial plosive)                                                      | **б**изнес, по**б**елка
`d`             | Твердая «д» (velarized voiced dental plosive)                                                         | **д**ар, **Т**билиси, по**д**вал
`dʲ`            | Мягкая «д» (palatalized voiced alveolar plosive)                                                      | **д**икий, **д**ьяк, на**д**еть, голы**т**ьба
`f`             | Твердая «ф» (velarized voiceless labiodental fricative)                                               | **ф**антом, **в**колоть, ко**ф**р, пло**в**
`fʲ`            | Мягкая «ф» (palatalized voiceless labiodental fricative)                                              | **ф**илигранный, **Ф**едор, свекро**в**ь
`g`             | Твердая «г» (voiced velar plosive)                                                                    | **г**ром, во**к**зал, тро**г**ать
`gʲ`            | Мягкая «г» (palatalized voiced velar plosive)                                                         | **г**ерань, по**г**ибель
`j`             | Звук «й» (palatal approximant)                                                                        | **й**ог, вь**ю**га, по**й**
`k`             | Твердая «к» (voiceless velar plosive)                                                                 | **к**ость, ста**к**ан, почер**к**, оча**г**
`kʲ`            | Мягкая «к» (palatalized voiceless velar plosive)                                                      | **к**исть, о**к**ись
`l`             | Твердая «л» (velarized alveolar lateral approximant)                                                  | **л**ук, по**л**ка, во**л**
`lʲ`            | Мягкая «л» (palatalized alveolar lateral approximant)                                                 | **л**ежать, по**л**ить, бо**л**ь, па**л**ьба
`m`             | Твердая «м» (velarized bilabial nasal)                                                                | **м**олоко, по**м**ыть, ко**м**
`mʲ`            | Мягкая «м» (palatalized bilabial nasal)                                                               | **м**ята, и**м**я, впря**м**ь
`n`             | Твердая «н» (velarized alveolar nasal)                                                                | **н**овый, ба**н**ан, сто**н**
`nʲ`            | Мягкая «н» (palatalized alveolar nasal)                                                               | **н**евод, по**н**имание, ко**н**ь
`p`             | Твердая «п» (velarized voiceless bilabial plosive)                                                    | **п**устырь, ко**п**ать, стол**б**
`pʲ`            | Мягкая «п» (palatalized voiceless bilabial plosive)                                                   | **п**исьмо, ки**п**еть, скор**б**ь
`r`             | Твердая «р» (velarized alveolar trill)                                                                | **р**астение, по**р**ог, спо**р**
`rʲ`            | Мягкая «р» (palatalized alveolar trill)                                                               | **р**яса, по**р**ебрик, ко**р**ь
`s`             | Твердая «с» (velarized voiceless alveolar fricative)                                                  | **с**омнения, ко**с**а, гру**з**
`sʲ`            | Мягкая «с» (palatalized voiceless alveolar fricative)                                                 | **с**ерьги, по**с**едеть, изморо**з**ь
`ɕː`            | «щ» (long voiceless alveolo-palatal fricative)                                                        | **щ**енок, про**щ**ение, ово**щ**
`ʂ`             | «ш» (voiceless post-alveolar fricative)                                                               | **ш**орох, обо**ш**ли, е**ж**
`t`             | Твердая «т» (velarized voiceless dental plosive)                                                      | **т**ворчество, ус**т**алость, пле**д**
`tʲ`            | Мягкая «т» (palatalized voiceless alveolar plosive)                                                   | **т**епло, ус**т**ье, спа**т**ь
`t͡s`            | «ц» (velarized voiceless dental affricate)                                                            | **ц**апля, па**ц**иент, коне**ц**
`t͡ɕ`            | «ч» (voiceless alveolo-palatal affricate)                                                             | **ч**асто, по**ч**истить, обру**ч**
`v`             | Твердая «в» (velarized voiced labiodental fricative)                                                  | **в**ажный, по**в**орот
`vʲ`            | Мягкая «в» (palatalized voiced labiodental fricative)                                                 | **в**ертел, об**в**ить
`x`             | Твердая «х» (voiceless velar fricative)                                                               | **х**ам, пере**х**од, ме**х**
`xʲ`            | Мягкая «х» (palatalized voiceless velar fricative)                                                    | **х**имера, сти**х**ия
`z`             | Твердая «з» (velarized voiced dental fricative)                                                       | **з**вонок, по**з**ор
`zʲ`            | Мягкая «з» (palatalized voiced alveolar fricative)                                                    | **з**има, по**з**еленеть, про**с**ьба
`ʐ`             | «ж» (voiced post-alveolar fricative)                                                                  | **ж**ернова, по**ж**елтеть, **ж**алко
**Гласные**     |                                                                                                       |
`ə`             | [Шва](https://en.wikipedia.org/wiki/Schwa) — любой гласный в заударном слоге (правее ударного) или в непервом предударном (левее, чем первый слог перед ударным)^1^             | пат**о**ка,  м**о**локо, п**е**р**е**говор**ы**, мам**а**, нот**ы**, им**я**, пол**е**, звук**и**
`a`             | Ударная «а» или «я» (open front unrounded vowel)                                                      | **а**лый, п**а**мять, в**я**нуть, ед**а**
`ʌ`             | Безударная «а» (near-open central unrounded vowel)                                                    | **о**рфография, к**а**ток, **а**зот
`ɛ`             | Ударная «э» (open-mid front unrounded vowel)                                                          | **э**му, п**е**сня, кар**е**
`i`             | Ударная «и» (close front unrounded vowel)                                                             | **и**стина, кн**и**га, ручь**и**
`ɪ`             | «е», «э» или «и» в безударном слоге (near-close front unrounded vowel)                                | **и**гла, **э**нциклопедия, л**е**нивый, н**и**кто, кон**и**
`ɨ`             | «ы» (close central unrounded vowel)                                                                   | ж**и**рный, костр**ы**
`ɔ`             | Ударная «о» (close-mid back rounded vowel)                                                            | **о**торопь, к**о**рт, окн**о**
`u`             | Ударная «у» или «ю» (close back rounded vowel)                                                        | **у**зкий, **ю**г, с**у**мерки, прид**у**, дежав**ю**
`ʊ`             | Безударная «у» или «ю» (near-close back rounded vowel)^2^                                                | к**у**ркума, в рек**у**, рис**у**ю

^1^ Если вам не подходит звучание `ə` на месте `ы`, попробуйте заменить ее на ударную `ы`.
^2^ Если вам не подходит звучание безударной `у`, попробуйте заменить ее на ударную `у`.

## Список поддерживаемых фонем узбекского языка {#phonemes-uz}

IPA | Описание | Примеры
--- | --- | ---
**Согласные** | |
`b` | Voiced labial plosive | **b**or, ma**b**lag
`p` | Voiceless labial plosive | **p**ocha, tu**p**roq, mu**b**talo, kano**p**, kito**b**
`d` | Voiced dental plosive | **d**avlat, ba**d**nom, ta**t**biq
`t` | Voiceless dental plosive | **t**irik, a**t**rof, ba**d**tar, obo**d**
`ɡ` | Voiced velar plosive | **g**ap, **g**lobus
`k` | Voiceless velar plosive | **k**am, ta**g**
`q` | Voiceless uvular plosive | **q**uv, o**q**lash, qalpo**q**
`ʁ` | Voiced uvular fricative | **gʼ**isht, to**gʼ**da, to**gʼ**
`χ` | Voiceless uvular fricative | **x**abar, toʼ**x**tamoq
`h` | Voiceless glottal fricative | **h**ar, a**h**vol, jarro**h**
`ʔ` | Voiceless glottal plosive (stop) | san**ʼ**at, ba**ʼ**zan, a**ʼ**lo, m**ʼ**ano
`dʒ` | Voiced postalveolar affricate | **zh**abr, rivo**zh**
`tS` | Voiceless postalveolar affricate | **ch**unki, ke**ch**rok, yogo**ch**
`ʃ` | Voiceless postalveolar fricative | **sh**avkat, ma**sh**gʼul, rivojlani**sh**
`ʋ` | Labial / labio-dental approximant | **v**azir, da**v**lat, palo**v**
`f` | Voiceless labiodental fricative | **f**aiz, atro**f**
`z` | Voiced alveolar fricative | **z**akan, ma**z**mun
`s` | Voiceless alveolar fricative | **s**abap, i**z**chil, birpa**s**, ku**z**
`m` | Labial nasal | **m**ana, tomdir**m**oq, bodo**m**
`n` | Velar nasal | **n**azorat, bila**n**
`ŋ` | Velar nasal | bori**ng**, yo**ngʼ**oq
`ɾ` | Alveolar tap | **r**avish, qoʼ**r**dik, bastako**r**
`ɫ` | Alveolar lateral approximant | **l**ab
`j` | Palatal approximant | **y**ogʼoch, a**y**tmoq, majburi**y**
**Гласные** | |
`i` | Close front unrounded vowel | q**i**laman, oh**i**r
`e` | Mid front unrounded vowel | b**e**sh
`æ` | Open front unrounded vowel | g**a**p, ker**a**k
`a` | Open central unrounded vowel | azob, gʻarb, qant
`ʊ` | Close back rounded vowel | b**u**, t**u**r
`o` | Mid back rounded vowel | **oʼ**zining, y**oʼ**qol
`ɑ` | Open back rounded vowel | **o**lim, b**o**sh, metr**o**

## Список поддерживаемых фонем казахского языка {#phonemes-kz}

IPA | Описание | Примеры
--- | --- | ---
**Согласные** | |
`ɾ`  | Voiced alveolar tap | **р**етінде, кі**р**у, Қаңта**р**
`b`  | Voiced bilabial plosive | **б**ірнеше, ше**б**ер
`v`  | Voiced labiodental fricative | **в**идео, интер**в**ал^1^
`ɡ`  | Voiced velar plosive | **г**өр, де**г**ен
`ʀ`  | Voiced uvular fricative | **ғ**ұмыр, ал**ғ**ан
`d`  | Voiced alveolar plosive | **д**еп, а**д**ам
`ʒ`  | Voiced postalveolar fricative | **ж**ылы, тә**ж**ірибе, тә**ж**
`z`  | Voiced alveolar fricative | **з**ат, на**з**ар, ө**з**
`j`  | Palatal approximant | **й**өрер, а**й**ту, сонда**й**
`k`  | Voiceless velar plosive | **к**үшті, е**к**іде, кере**к**
`q`  | Voiceless uvular plosive | **қ**айда, қас**қ**а, мылты**қ**
`l`  | Dentoalveolar lateral approximant (velarised ) | **л**айық, тура**л**ы, о**л**
`ɫ`  | Alveolar lateral approximant | **л**езде, бө**л**ім, бе**л**
`m`  | Voiced bilabial nasal | **м**ыс, е**м**ес, соқты**м**
`n`  | Voiced alveolar nasal | **н**егізінде, жә**н**е, мүмкі**н**
`ŋ`  | Voiced velar nasal | **ң**гіме, жа**ң**а, өзенні**ң**
`p`  | Unvoiced bilabial plosive | **п**ікір, жос**п**ар, болы**п**
`ɾ`  | Voiced alveolar trill | **р**ух, бұ**р**у, же**р**
`s`  | Unvoiced alveolar fricative | **с**үйедім, не**с**і, жа**с**
`t`  | Unvoiced alveolar plosive | **т**аяу, бе**т**i, а**т**
`f`  | Unvoiced labiodental fricative | **ф**орма, ин**ф**ляция, тари**ф**^1^
`h`  | Unvoiced glottal fricative | **һ**әм, ша**һ**ар
`x`  | Unvoiced velar fricative | **х**атшы, ру**х**ында, тари**х**
`tʃ` | Unvoiced alveolar affricate | **ч**ех, о**ч**ерк, мат**ч**^1^
`ʃ`  | Unvoiced postalveolar fricative | **ш**еше, а**щ**ы, аға**ш**
`ʔ`  | Palatalisation signifier | рел**ь**еф, cтил**ь**^2^
**Гласные** | |
`w`  | Close-mid back rounded vowel | **у**ыздай, жола**у**шы, жүр**у**
`u`  | Close back rounded vowel | **ұ**л, жер**ұ**йық, б**ұ**
`ʊ`  | Mid-centralised close back rounded vowel | т**ү**н, солт**ү**стік
`ɵ`  | Close-mid central rounded vowel | к**ө**л, жекк**ө**рінішті
`o`  | Close-mid back rounded vowel | б**о**лу
`ɑ`  | Open back unrounded vowel | б**а**с, қ**а**б**а**қ, жиырм**а**
`a`  | Open front unrounded vowel | **а**лаң, ад**а**м, жайынд**а**
`æ`  | Near-open front unrounded vowel | д**ә**н, кін**ә**лау, бейкүн**ә**
`ə`  | Mid-central unrounded vowel | **ы**қылас, қат**ы**ру, жыл**ы**
`e`  | Close-mid front unrounded vowel | ж**е**л, қызм**е**т, өзгеш**е**
`ɪ`  | Mid-centralised close front unrounded vowel | д**і**н, көк**і**рек, түр**i**

^1^ Употребляется в основном в заимствованиях.
^2^ Употребляется в основном в заимствованиях в той же функции, что и мягкий знак в русском языке.